HR Sport
Home / weblog / coaching / René Felen
René Felen, consulent teamontwikkeling
FC Groningen, over het leiden van een team
“Als consulent teamontwikkeling probeer ik in de gaten te houden hoe teams in elkaar steken en zich ontwikkelen. Naar dit onderwerp is erg veel onderzoek verricht, waarvan wij erg veel geleerd hebben. Wij hebben gekeken waarom teams succesvol zijn en daar proberen wij bepaalde stappen in te ontdekken.” René Felen is werkzaam bij consultancy bureau Triplewin, dat zich specialiseert in teamontwikkeling, leiderschapontwikkeling, klantloyaliteit en verandermanagement. Felen is als specialist op het gebied van teamontwikkeling in de sport werkzaam bij onder meer Basketbalclub Landstede uit Zwolle en sinds 2004 ook FC Groningen. “Teamontwikkeling moet je niet zien als een medicijn. Er is geen standaard van slik deze tien pillen en het gaat beter. Het gaat om minder afgebakende begrippen als vertouwen, rol van de coach, leren, het bekende loslaten en conflicten.” Ik sprak met Felen over het interessante begrip team.
“Wij hebben bij alle elftallen afgesproken dat spelers verantwoordelijk zijn voor wat er gebeurt op het veld. De taak van de coach is de spelers zo te ondersteunen, dat zij in staat zijn om zo goed mogelijk beslissingen te nemen op het veld. De coach staat zelf namelijk niet in het veld. Vorig jaar hebben wij dit doorvertaald naar het eerste, waarbij ik keek wat Ron Jans deed als coach. Ik probeerde dan te achterhalen wat hij allemaal zei en wat hij deed en hoe spelers hier op reageerden. Deze samenwerking pakte goed uit, daarom gaan wij nu een stapje verder. Nu vul ik ook wel eens stukjes in door bepaalde zaken terug te koppelen naar de spelers. Nu komen de spelers ook direct met mij in contact om vragen te stellen over de teamontwikkeling. Er raken steeds meer spelers geïnteresseerd, maar echt niet alle spelers. Er zijn altijd spelers die het onzin vinden, dat heb ik te accepteren, maar dat vind ik geheel niet erg. Het is niet goed of slecht als een speler het niks vind. Teamontwikkeling is een middel om op een andere manier de resultaten te verbeteren.”
Teamstadia
1. Beleefdheidsstadium - “Vormen” - “Coach geeft individueel opdrachten”
2. Positioneringfase - “Stormen” - “Conflicten oplossen door spelers met elkaar in contact te brengen”
3. Normeringsfase - “Afspraken maken” - “Coach staat tussen de spelers”
4. Prestatiefase - “Zelfsturend team” - “Coach geeft korte opdrachten van buiten de groep”
“In een nieuwe groep zal altijd eerst het beleefdheidsstadium optreden, we noemen dit ook wel het vormingsstadium. De spelers zijn vriendelijk tegen elkaar en proberen het gezellig te maken. Er wordt vooral niet gezegd wat men denkt. De spelers zullen niet openlijk aankaarten waarom een trainer een bepaalde oefening geeft, of elkaar aanspreken op het gedrag. Het is als eerste zaak om dit te doorbreken, door te achterhalen waar de irritaties zitten en deze boven tafel te krijgen. Op dat moment krijg je een conflict, waarna je verder kan gaan werken aan het team. Je kunt dan echte afspraken gaan maken met het team en kijken waar de sterktes en zwakten van het team zitten. Je ontkomt er niet aan om in deze tweede fase te komen, de fase van het stormen, ook wel de positioneringfase genoemd.”
“Conflicten zijn iets heel normaals binnen een team. De meeste coaches hebben er echter geen zin in en vinden het vervelend, zodat het conflict een druppeltje in de emmer wordt. Eén druppeltje in de emmer is niet erg, maar als de emmer overloopt, heb je een probleem. Tijdens een enkele training ontstaan er wel vijf of zes conflicten. Dit wil niet zeggen dat je deze allemaal moet bespreken, maar als je laat zien dat je de conflicten wel ziet, dan ben je ook in staat om de emmer zo leeg mogelijk te houden. Als de conflicten worden opgelost in een win-verlies situatie, dan kom je als team niet meer verder. Als een speler wat zegt, maar vervolgens meteen afgeschoten wordt, dan houdt hij zich daarna wel stil. Iemand die zich stilhoud, geeft niet aan medespelers of trainer aan hoe hij denkt. Je kunt dan als team dus niet verder groeien. Je gaat dan af op aannames.”
“Worden conflicten opgelost in een win-win situatie, dan gaan de relaties zich verbeteren. De spelers en technische staf weten dan van elkaar hoe zij ergens over denken. Je hoeft het niet altijd met elkaar eens te zijn, maar je moet elkaars beweegredenen wel begrijpen. Dit is de derde fase, het normeren, waarin afspraken gemaakt kunnen worden. Je komt achter elkaars sterke en zwakke punten en kan elkaar hierin ondersteunen en compenseren. De rol van de coach is dan veranderd van sturend naar ondersteunend. Als je in de laatste fase komt, de fase van het presteren, dan heb je te maken met een zelfsturend team. De coach hoeft dan slechts korte opdrachten te geven, spelers vragen zelf om opheldering en het werkmilieu is ideaal te noemen. Het opvallende is dat spelers van kampioensteams altijd deze situatie beschrijven. Zij ervaren vaak dat het eigenlijk vanzelf ging. Vaak zijn de verschillende stappen hieraan voorafgaand onbewust gemaakt. Door hier bewust mee om te gaan, hopen wij deze stappen te kunnen versnellen.”
“De rol van de coach verandert mee met de ontwikkeling van een team. In het eerste stadium stuurt een coach iedereen 1 op 1 aan. In de tweede fase staat de rol van de coach nog steeds vrij centraal, maar probeert hij linken te leggen tussen de spelers, zodat deze met elkaar in contact komen. In de derde fase doet de coach een stapje terug en staat hij tussen de groep. Hij neemt nog steeds wel beslissingen, maar hij kan wel meer verantwoordelijkheid geven. In de laatste fase staat de coach buiten het team en wacht hij tot de spelers bij hem komen voor adviezen. Zijn adviezen komen dan op verzoek van de groep. In het voetbal is het erg moeilijk om deze laatste fase te bereiken, omdat het team vrij groot is en de groep vaak van samenstelling wisselt.”
“Een coach moet altijd zichzelf zijn. Het is voor veel coaches dan ook moeilijk om het team op een juiste manier door de verschillende fasen heen te loodsen. Zij moeten daarvoor in staat zijn tot situationeel leiding geven. Veel coaches voelen zich er prettig bij om precies aan te geven wat de spelers individueel moeten doen. Maar als het team zich ontwikkelt en hij blijft zich vasthouden aan deze manier van coachen, dan krijg je botsingen. Ik denk dat iedere coach zich wel kan aanpassen aan het niveau van de teamontwikkeling, maar veel coaches zijn zich er helemaal niet van bewust. Ik probeer coaches hier mee te helpen door ze te leren de juiste vragen aan spelers te stellen. Bij elke fase horen bepaalde vragen en die probeer ik hen voor te houden.”
“Aan het begin van het seizoen hebben wij profielschetsen gemaakt om te achterhalen hoe spelers het gemakkelijkst leren. Wat gebeurd er als zijn onder druk staan? Hoe kunnen zij meer waarde hebben voor het team? Ik werk dan met eenvoudige vragenlijstjes, waar ontzettend veel onderzoek achter zit. Als je dit uitwerkt kan je kijken hoeveel spelers op een bepaalde manier denken. De trainer kan hier op inspelen in zijn coaching. Het kan voorkomen dat een coach wat verteld en geen respons krijgt. Dat kan komen omdat dit niet de manier is waarop de meeste spelers in de groep leren. Wellicht worden zij liever rechtstreeks geconfronteerd met hun handelen. Dergelijke testen ontwikkelen zich steeds verder en dit is een vakgebied dat mij erg interesseert. In de VS worden hier veel onderzoeken naar gedaan en zo blijft dit vakgebied zich ontwikkelen. Het wachten is nog op testen die specifiek voor de voetbalwereld ontwikkeld zijn. Je moet echter wel consequent met testen werken.”
“Een voorbeeld van een test die wij doen is te kijken waar de primaire reactie van een speler zit. Denkt hij vanuit het ‘ik’, ‘wij’, ‘zij’ of ‘procesmatig’. Het is prettig om enkele wij-denkers in het team te hebben. Die proberen vaak het team op sleeptouw te nemen. Er zijn ook mensen die meer om zich heen kijken en weinig actie ondernemen of mensen die kijken hoe het proces verloopt. Spelers die ik-denken, moet je ook op die manier benaderen. Wij-denkers kunnen bijvoorbeeld goed omgaan met verantwoordelijkheden. Je kunt er voor kiezen om ook ik-denkers veel verantwoordelijkheid te geven, maar hen kost het meer energie om hetzelfde te bereiken als de persoon die vanuit ‘wij’ denkt. Zo iemand moet er echt bij stil staan dat hij verantwoordelijkheid moet nemen, terwijl het voor de ander iets vanzelfsprekends is.”
“Het gebeurt regelmatig dat er een speler is die niet met de rest van de groep meewil. In eerste instantie moet je dan proberen te achterhalen waarom deze speler zich zo gedraagt. Misschien is er wel een heel erg verklaarbare reden. De thuissituatie, een aflopend contract, onzekerheid, er kunnen legio redenen voor een dergelijk gedrag zijn. Kom je daar echter niet achter, dan moet je het gesprek aangaan. Probeer deze speler met zijn gedrag te confronteren. De afspraak bij FC Groningen is dat het team voor het ‘ik’ gaat. Als uiteindelijk het ‘ik’ niet wil veranderen, dan heb je dus pech! Dan kan een trainer hem met het tweede laten spelen of op de transferlijst zetten. Bij een kleine club is dit natuurlijk moeilijker. Het is bijvoorbeeld extra zuur als je topscorer niet mee wil gaan in het teamproces. Toch kan een trainer bij een amateurploeg ook kiezen om het teambelang voor te laten gaan. Ik vergelijk het wel eens met Romario bij PSV. Zij medespelers namen zijn gedrag altijd op de koop toe bij zijn fantastische spel. Als je aan deze spelers vraagt wat hun mooiste jaar bij PSV was, dan zullen zij echter nooit de jaren noemen met Romario erbij. Je kunt in dergelijke gevallen twee dingen doen. Of drastische maatregelen nemen en de speler uit de selectie verwijderen. Of het aankaarten in de groep en aangeven hoe we er mee om willen gaan. Je moet het echter nooit laten sudderen.”
Hans Slender
Volledig interview gepubliccerd in
TrainersMagazine nr. 7 van 2005
Jochem Steenstra begeleid met SlashIT de jeugdsport begeleider
18 maart 2007 - Hans Slender
In dit artikel wordt er ingegaan op de begeleiding van jonge sporters op een verantwoorde manier. De cursus jeugdsport begeleider kan hierbij helpen.
|
|
Jan Huijbers & Peter Muprhy | 2007 Het is niet alleen belangrijk inzicht te krijgen in uw eigen functioneren, u zult ook uw sporters goed willen kennen. Hoe reageert hij op conflicten? Welke motoriek heeft hij en hoe stemt u uw trainingen daarop af? Bij wie voert u de spanning op en bij wie neemt u die weg? Totaalcoachen helpt coaches op weg. |
|
|
|
Jan Huijbers, Peter Muprhy & Dick Otter | 2008 Met dit oefenboek worden u handvatten aangereikt om de fysieke, mentale en emotionele kenmerken van uw sporters zo met elkaar te verbinden dat zij op hun best kunnen zijn. |
|
